Hangi yağ kullanılır?
Torna, freze, matkap ve taşlama tezgahlarında kullanılan "bor yağı" aslında bir metal işleme sıvısıdır. İki ana türü vardır: suyla karıştırılarak kullanılan emülsiyon (suda çözünür) bor yağı ve suyla karıştırılmayan saf (kesme) yağ. Atölyelerde en yaygın kullanılan tip, süt görünümlü bir karışım oluşturan emülsiyon tipidir. Bu sıvı hem soğutur hem yağlar, talaşı yıkar ve parçayı paslanmaya karşı korur.
Emülsiyon tipi bor yağı, ürünün suya genellikle yüzde 5 ila 10 oranında katılmasıyla hazırlanır. Genel talaşlı imalatta yüzde 5-8, ağır işlemlerde ve zor malzemelerde (paslanmaz çelik, titanyum) yüzde 8-10, taşlamada ise çoğunlukla daha düşük oranlar kullanılır. Kesin oran ürünün teknik veri sayfasında yazar; üretici değerine uyulmalıdır. Daha ayrıntılı bilgi için bor yağı karışım oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Ürünlere göz atmak isterseniz metal işleme sıvıları kategorisi, ayrıca emülsiyon tipi sıvılar ve saf kesme yağları alt kategorileri vardır.
Seçim tablosu
| İşlem / koşul | Önerilen sıvı | Not |
|---|---|---|
| Genel torna ve freze (çelik, dökme demir) | Emülsiyon bor yağı, yaklaşık yüzde 5-8 | En yaygın ve ekonomik çözüm. |
| Paslanmaz çelik, titanyum, ağır talaş | EP katkılı emülsiyon, yaklaşık yüzde 8-10 veya saf kesme yağı | Yüksek basınç katkısı kesici takımı korur. |
| Alüminyum ve yumuşak metaller | Alüminyuma uygun (korozyon koruyuculu) emülsiyon | Yüksek pH ve uygun olmayan sıvı yüzeyi lekeleyebilir. |
| Taşlama | Taşlamaya uygun emülsiyon veya sentetik sıvı | İnce filtrasyon ve düşük köpük önemlidir. |
| Dişli açma, delme, broşlama, ağır hassas iş | Saf kesme yağı | Yağlama güçlüdür; soğutma suyla kadar iyi değildir. |
| Tek sıvı ile hem kızak hem kesme | Tezgah onaylı emülsiyon | Kızak yağı uyumunu kontrol edin. |
Nelere dikkat edilmeli?
Doğru oran ve refraktometre. Karışım oranını gözle tahmin etmeyin. Refraktometre, emülsiyonun konsantrasyonunu birkaç damla sıvıyla ölçen küçük ve ucuz bir cihazdır. Brix değeri okunur ve üreticinin verdiği çarpan ile gerçek oran bulunur. Düşük konsantrasyon pas, kötü yağlama, takım aşınması ve bakteri üremesine; çok yüksek konsantrasyon ise köpük, deri tahrişi, yapışkan kalıntı ve gereksiz maliyete yol açar.
Karışım sırası. Önce su, ardından yağ ekleyin; yağın üzerine su dökmeyin. Sert su kullanılıyorsa üretici uygun su sertliğini belirtir; çok sert veya çok yumuşak su köpürme ya da kararsızlık yaratabilir. Mümkünse karışımı dolum sırasında iyice karıştırın.
Koku ve bakteri. Emülsiyon sıvılar zamanla bakteri ve mantar üretebilir. Çürük yumurta kokusu, gri-siyah renk ve pH düşüşü tipik belirtilerdir. Önleme için tankı temiz tutun, kızak yağı sızıntısını sıyırın, haftasonu uzun duruşlarda sıvıyı havalandırın, talaş ve çöp birikmesine izin vermeyin. Gerekirse üreticinin onayladığı biyosit kullanın.
Kaçak yağ. Kızaklardan ve hidrolikten karışan yağlar tankın üstünde birikir. Bu yağ tabakası hava geçişini keser ve bakteri üremesine zemin hazırlar. Bir yağ sıyırıcı (skimmer) kullanın veya yüzeydeki yağı elle alın. Kızak yağı uyumu için kızak yağı yazımıza göz atın.
Deri ve sağlık. Bor yağı ellerde tahrişe neden olabilir. Eldiven kullanın, sıvıyla bulaşan giysileri değiştirin ve güvenlik bilgi formundaki (SDS) talimatlara uyun.
Saf kesme yağı ile fark. Saf kesme yağı suyla seyreltilmez ve doğrudan kullanılır. Yağlama gücü yüksektir, takım ömrü ve yüzey kalitesi için ağır veya hassas işlerde seçilir; ancak soğutma kapasitesi emülsiyondan düşüktür, yağ sisi ve yangın riski daha yüksektir. Seçim işlem türüne ve tezgahın uygunluğuna göre yapılır.
Kesin seçim için ekipman/araç kılavuzundaki yağ sınıfını esas alın.
Ne sıklıkla değiştirilir / kontrol edilir?
Emülsiyon sıvı sürekli bakım ister. Genel uygulama şöyledir: konsantrasyon (refraktometre) ve pH haftalık olarak, görünüm ve koku günlük kontrol edilir. Buharlaşma ile kaybolan suyu gerektiğinde su, kaybolan sıvıyı ise doğru oranda hazırlanmış emülsiyonla tamamlayın. Tam tank değişimi, bakım düzenine bağlı olarak 3 ila 6 ayda bir veya sıvı bozulunca yapılır; iyi bakımda süre uzayabilir. Değişimde tank ve hatlar temizlenmeli, gerekirse dezenfekte edilmelidir.
- Konsantrasyonu ve pH değerini haftalık ölçün.
- Yüzeydeki yağı ve talaşı düzenli alın.
- Koku ve renk değişimini erken fark edin.
- Filtreleri ve pompa emiş süzgecini temiz tutun.
- Uzun duruşlardan sonra sıvıyı karıştırın veya havalandırın.
Sık Sorulan Sorular
Bor yağı karışım oranı ne olmalı?
Genel talaşlı imalatta yüzde 5-8, zorlu işlerde yüzde 8-10 aralığı kullanılır; taşlamada genellikle daha düşük oranlar tercih edilir. Kesin oran ürün teknik veri sayfasında yazılıdır ve refraktometreyle doğrulanmalıdır.
Refraktometre nedir, nasıl kullanılır?
Refraktometre, sıvının ışık kırılmasını ölçerek konsantrasyonunu gösteren el cihazıdır. Birkaç damla emülsiyon prizmaya damlatılır ve skaladan Brix değeri okunur. Bu değer, üretici tarafından verilen çarpan ile çarpılarak gerçek karışım oranı bulunur.
Bor yağı neden kokar?
Kokunun nedeni çoğunlukla bakteri üremesidir. Kızak yağı sızıntısı, kirli tank, düşük konsantrasyon ve uzun süre durmuş sıvı bakteri için uygun ortam oluşturur. Tankı temizlemek, yüzeydeki yağı almak, doğru oranı korumak ve gerekirse sıvıyı yenilemek sorunu giderir.
Emülsiyon ile saf kesme yağı arasındaki fark nedir?
Emülsiyon suyla karıştırılır, iyi soğutur ve ekonomiktir; saf kesme yağı ise suyla karıştırılmadan kullanılır, daha iyi yağlama sağlar ve ağır, hassas işlerde tercih edilir. Saf yağda soğutma daha zayıf, yağ sisi ve yangın riski daha yüksektir.
Sıvı köpürüyorsa ne yapmalıyım?
Aşırı köpük çoğunlukla yüksek konsantrasyon, çok yumuşak su, pompa hava emişi veya uyumsuz kaçak yağdan kaynaklanır. Önce konsantrasyonu ve seviyeyi ölçün, emiş hattını kontrol edin. Sorun sürerse tedarikçinizden köpük kesici veya uygun ürün önerisi alın.
