Hangi yağ kullanılır?
Endüstriyel redüktörlerde (helisel, konik, planet ve sonsuz vida dişli kutuları) en yaygın yağ tipi, DIN 51517 Bölüm 3'e göre CLP sınıfındaki mineral esaslı, EP (aşırı basınç) katkılı dişli yağlarıdır. ISO 6743-6 sınıflandırmasında bu yağlar CKC olarak da anılır. Viskozite sınıfı genellikle ISO VG 150, 220, 320 veya 460 arasından seçilir.
Dişli yağı seçerken iki ana veri belirleyicidir: dişlilerin çevre hızı ve yük ile çalışma sıcaklığı. Genel kural olarak yük ağır ve hız düşükse yağ koyu (ISO VG 320-460), hız yüksek ve yük hafifse daha ince (ISO VG 150-220) seçilir. Koyu yağ dişliler arasında kalın film oluşturur ve darbeli yükü taşır; fakat soğukta zor akar ve sürtünme kaybı artar. İnce yağ ise yüksek devirde daha verimlidir.
Sonsuz vida (worm) dişli kutuları farklı bir durum yaratır. Bronz dişli ile çelik vida arasındaki sürtünme kayma ağırlıklıdır ve ısı üretir. Bu kutularda çoğu zaman sentetik polialfaolefin (PAO) veya polialkilen glikol (PAG) esaslı dişli yağları kullanılır; bunlar sürtünmeyi azaltır, sıcaklığı düşürür ve ömrü uzatır. Ancak sonsuz vida dişlide bronz uyumu önemlidir; yağın EP katkısı sarı metal (bronz) için uygun olmalıdır. Daha geniş bilgi için endüstriyel dişli yağı seçimi yazımıza bakın. Ürünlere dişli ve redüktör yağları kategorisinden ulaşabilirsiniz.
Seçim tablosu
| Koşul | Önerilen yağ | Not |
|---|---|---|
| Hafif yük, yüksek hız, ılıman ortam | ISO VG 150, CLP | Verimi yüksek tutar, sürtünme kaybı azdır. |
| Genel endüstriyel helisel redüktör | ISO VG 220, CLP | En yaygın sınıf; çoğu üretici varsayılanı. |
| Ağır yük, darbeli çalışma, yavaş devir | ISO VG 320 veya 460, CLP | Kalın yağ filmi gerekir; soğukta ısıtma düşünün. |
| Sonsuz vida dişli (bronz-çelik) | ISO VG 220-460 sentetik PAO/PAG veya özel CLP | Üretici onayı ve bronz uyumu şarttır. |
| Yüksek çalışma sıcaklığı (yaklaşık 80 °C üstü) | Sentetik CLP (PAO) | Mineral yağ oksidasyonu hızla artar. |
| Soğuk ortam, dış mekan | Sentetik, düşük akma noktalı | Mineral yağ soğukta çok koyulaşır. |
Bu sınıflar ISO VG 150, 220, 320 ve 460 kategorilerine karşılık gelir: ISO VG 150, ISO VG 220, ISO VG 320 ve ISO VG 460.
Nelere dikkat edilmeli?
Üretici viskozite tablosu. Redüktör üreticileri, çevre sıcaklığı ve çıkış devrine göre viskozite sınıfını bir tabloda verir. Bu tablo, genel kuraldan daha güvenilirdir. Plaka üzerinde yağ miktarı ve sınıfı da çoğunlukla yazılıdır.
Mineral ve sentetik yağ karıştırmayın. Özellikle PAG esaslı yağlar mineral ve PAO yağlarla uyumsuzdur; karışırsa çökelti ve yağlama kaybı oluşur. Yağ cinsi değiştirilecekse kutu boşaltılır, yıkanır ve üreticinin tarif ettiği biçimde doldurulur. Sentetik yağa geçişte conta uyumu da kontrol edilmelidir.
Doğru seviye. Hem düşük hem de aşırı yağ seviyesi sorun yaratır. Yağ az olursa dişliler kuru kalır; fazla olursa köpürme, ısınma ve conta sızıntısı görülür. Seviye gözetleme camı veya seviye çubuğuyla, makine durmuşken ve yağ sıcakken kontrol edilir.
Sıcaklık. Mineral dişli yağları genellikle 80-90 °C üstünde sürekli çalışmada hızlı yaşlanır. Aşırı ısınma varsa nedeni (yük, hava akışı, fan, soğutucu, yanlış viskozite) bulunmalıdır. Sentetik yağ ısı yönetimine yardım eder ama kök nedeni ortadan kaldırmaz.
Kirlilik ve metal tozu. İlk bin saatte yeni dişlilerde oturma aşınması normal olarak yağda ince metal tozu bırakır; bu nedenle üreticiler sıfır noktadan sonra ilk yağ değişimini erken yaptırabilir. Havalandırma (nefeslik) filtresi tıkalıysa kutu içi basınç artar, keçelerden yağ sızar.
Kesin seçim için ekipman/araç kılavuzundaki yağ sınıfını esas alın.
Ne sıklıkla değiştirilir / kontrol edilir?
Mineral CLP dişli yağlarında genel uygulama yaklaşık 6.000 ila 10.000 çalışma saati veya 1-2 yıl aralığında değişimdir. Sentetik yağlarda bu aralık iyi koşullarda 2-3 kat uzayabilir. Yüksek sıcaklık, toz ve su yağ ömrünü kısaltır. Yeni ya da onarılmış redüktörlerde ilk değişim genellikle 250-500 saat sonra yapılır; kesin süre üretici kılavuzuna bağlıdır.
- Yağ seviyesini ve sızıntıları aylık kontrol edin.
- Yağ sıcaklığını ve gürültüyü rutin olarak izleyin.
- Yağ numunesi alarak viskozite, su ve aşınma metali analizini yaptırın.
- Nefeslik filtresini ve mıknatıslı tapaları temizleyin.
- Rengi kararmış, kokusu yanık veya süt gibi bulanık yağı beklemeden değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
Redüktör yağı olarak motor yağı kullanılabilir mi?
Önerilmez. Motor yağları dişli kutularının gerektirdiği EP katkı ve film mukavemetini aynı şekilde sağlamaz. Dişlilere özel CLP sınıfı dişli yağı kullanmak gerekir. Bazı küçük kutularda üretici özellikle motor yağı veya özel yağ belirtmişse bu istisna kılavuzdan doğrulanmalıdır.
ISO VG 220 ile ISO VG 320 arasında nasıl seçim yapılır?
Yük, devir ve sıcaklık belirleyicidir. Yük ağırlaştıkça, devir düştükçe ve ortam ısındıkça daha koyu yağ (ISO VG 320) gerekir; hafif yük ve yüksek devirde ISO VG 220 yeterlidir. Redüktör üreticisinin viskozite tablosu en güvenli kaynaktır.
Sonsuz vida redüktöre hangi yağ konur?
Çoğu üretici sonsuz vida dişli için sentetik PAO veya PAG esaslı yağ ya da bronza uygun özel CLP yağ önerir. Bu yağlar sürtünmeyi ve sıcaklığı azaltır. Yağ cinsini mutlaka üretici belirtmelidir; yanlış katkılı yağ bronz dişliye zarar verebilir.
Sentetik dişli yağı gerçekten gerekli mi?
Her redüktörde gerekmez. Yüksek sıcaklık, çok düşük sıcaklık, uzun değişim aralığı isteyen uygulamalar veya sonsuz vida dişlilerde sentetik yağ belirgin avantaj sağlar. Normal koşulda çalışan bir helisel redüktörde ise doğru viskozitede CLP mineral yağ çoğu zaman yeterlidir.
Redüktör yağı ne zaman değişmeli?
Genel olarak mineral yağda 6.000-10.000 saat, sentetik yağda daha uzun aralıklar uygulanır. Yağ analizi bu süreyi gerçek duruma göre belirlemenin en iyi yoludur. Kesin periyot için kutu üreticisinin kılavuzuna bakın.
