Torna, freze, taşlama ve delme gibi talaşlı imalat işlemlerinde kullanılan metal işleme sıvıları iki temel iş yapar: kesici takım ile iş parçası arasındaki sürtünmeyi azaltır (yağlama) ve oluşan ısıyı uzaklaştırır (soğutma). Atölyelerde "bor yağı" olarak bilinen ürünler, bu sıvıların suyla karıştırılarak kullanılan en yaygın türüdür.
Metal işleme sıvısı türleri
| Tür | Kullanım şekli | Öne çıkan özelliği |
|---|---|---|
| Saf (düz) kesme yağı | Su ile karıştırılmadan | Yüksek yağlama; ağır kesme, diş açma, broşlama |
| Emülsiyon (bor yağı) | Su ile karıştırılır, süt beyazı görünür | Yağlama ve soğutma dengesi; genel talaşlı imalat |
| Yarı sentetik | Su ile karıştırılır, yarı saydam | Daha iyi soğutma ve temizlik |
| Tam sentetik | Su ile karıştırılır, genellikle saydam | Yüksek soğutma; taşlama gibi işlemler |
Doğru karışım nasıl hazırlanır?
- Yağı suya ekleyin, suyu yağa değil. Konsantre, karıştırılan suyun içine yavaşça eklenirse kararlı bir emülsiyon oluşur. Ters sırada yapılırsa emülsiyon bozulabilir.
- Oranı işleme göre seçin. Ürünün teknik bilgisinde verilen aralığa uyun. Örneğin Petrol Ofisi Bor Yağı su ile %5–%10 oranında kullanılır; zorlu kesme işlemlerinde aralığın üst sınırı tercih edilir.
- Temiz su kullanın. Çok sert veya kirli su, emülsiyonun kararlılığını ve ömrünü olumsuz etkileyebilir.
Konsantrasyon nasıl ölçülür?
Tezgâhtaki karışım zamanla değişir: su buharlaşır, talaş ve parçalarla sıvı taşınır. Bu yüzden konsantrasyonu düzenli ölçmek gerekir. En pratik yöntem el refraktometresidir. Refraktometrede okunan değer, ürün üreticisinin verdiği düzeltme katsayısıyla çarpılarak gerçek konsantrasyon bulunur.
- Oran düşükse: Pas, takım aşınması ve bakteri üremesi artar.
- Oran yüksekse: Köpürme, yapışkan kalıntı, gereksiz tüketim ve operatörde cilt hassasiyeti riski artar.
Emülsiyon neden kokar ve bozulur?
Su bazlı sıvılarda bakteri ve mantar üremesi kaçınılmazdır; özellikle tezgâh uzun süre çalışmadığında (ör. hafta sonu sonrası) kötü koku bu yüzden ortaya çıkar. Ömrü uzatmak için:
- Hidrolik ve kızak yağı kaçaklarını önleyin; yüzeyde biriken yabancı yağ bakteriler için besin kaynağıdır ve düzenli alınmalıdır.
- Talaş ve çamuru tanktan düzenli temizleyin.
- Konsantrasyonu önerilen aralıkta tutun.
- Sıvı tamamen değiştirilirken tankı ve hatları temizleyin; eski sıvının kalıntısı yeni karışımı da hızla bozar.
Metal işleme sıvılarıyla çalışırken eldiven ve koruyucu gözlük kullanın, cilt temasını en aza indirin. Ürünün güvenlik bilgi formundaki uyarılara uyun.
Kızak ve hidrolik yağıyla ilişkisi
Tezgâhın kızak yağı ve hidrolik yağı zamanla emülsiyona karışır. Bu nedenle bu yağların da kaliteli ve emülsiyonla uyumlu seçilmesi önemlidir. Sitemizdeki Petrol Ofisi Kızak Yağı G220, Kızak Yağı D68 ve hidrolik yağları için hidrolik yağı seçimi yazımıza göz atabilirsiniz.
