Kompresör yağı, hava sıkıştırılırken oluşan ısıyı taşır, hareketli parçaları yağlar ve vidalı kompresörlerde rotorlar arasındaki boşluğu sızdırmaz hale getirir. Yağ yaşlandıkça bu görevleri yapamaz; sıcaklık yükselir, verim düşer ve ekipman arızaya yaklaşır. Bu yazıda vidalı ve pistonlu kompresörlerde yağ değişim zamanını belirleyen etkenleri, yağın yaşlandığını gösteren işaretleri ve değişimde dikkat edilecek noktaları anlatıyoruz.
Değişim aralığını kim belirler?
Kompresör yağının değişim aralığı üretici tarafından çalışma saati olarak verilir ve çoğunlukla bir süre sınırıyla birlikte yazılır: belirli bir saat ya da belirli bir süre, hangisi önce dolarsa. Bu değer kompresörün tipine, yağın türüne (mineral, yarı sentetik, sentetik) ve çalışma koşullarına göre değişir. Kesin değer kompresörün kullanım kılavuzunda ve servis çizelgesinde yazar.
Genel bir eğilim olarak sentetik kompresör yağları, mineral yağlara göre daha uzun değişim aralıklarına izin verir. Ancak bu, her sentetik yağın her kompresörde aynı süre dayanacağı anlamına gelmez; yağ ile kompresörün birlikte onaylanmış olması gerekir.
Vidalı kompresörlerde yağ
Yağ enjeksiyonlu vidalı kompresörlerde yağ, sıkıştırma odasına doğrudan püskürtülür. Hava ile karışır, ısıyı alır, ardından ayırıcıda havadan ayrılıp soğutucudan geçerek tekrar devreye girer. Yağ bu döngüde sürekli ısıya, oksijene ve nemle temasa maruz kalır. Bu nedenle vidalı kompresörde yağın en büyük düşmanı yüksek çalışma sıcaklığıdır. Yaygın bir kurala göre yağ sıcaklığı her 10 °C yükseldiğinde oksidasyon hızı yaklaşık iki katına çıkar; yani soğutma sorunu olan bir kompresörde yağ çok daha çabuk yaşlanır.
Vidalı kompresörlerde yağ değişimi çoğunlukla yağ filtresi ve hava/yağ ayırıcı değişimiyle birlikte planlanır. Ayrıntılı seçim bilgisi için vidalı kompresör yağı sayfamıza bakabilirsiniz.
Pistonlu kompresörlerde yağ
Pistonlu kompresörlerde yağ karterde bulunur ve krank mili, biyel ve silindiri yağlar. Yağ sıkıştırılan havayla vidalılardaki kadar yoğun temas etmez, ama silindir duvarındaki yüksek sıcaklık karbon birikimine yol açabilir. Bu birikinti valflerde ve basınç hattında toplanır ve ciddi durumlarda yangın riski yaratır. Bu nedenle pistonlu kompresörlerde düşük karbon bırakan, kompresör için üretilmiş yağ kullanmak önemlidir.
Yeni bir pistonlu kompresörde ilk yağ değişimi, rodaj aşınma parçacıklarını uzaklaştırmak için genellikle normal aralıktan erken yapılır. Ayrıntılar için pistonlu kompresör yağı sayfamıza bakabilirsiniz.
Değişim aralığını kısaltan koşullar
- Yüksek ortam sıcaklığı: Kapalı, sıcak ve havalandırması yetersiz kompresör odaları yağın ömrünü kısaltır.
- Tozlu ortam: Emiş filtresinden geçen ince toz yağa karışır ve aşınmayı artırır.
- Nem ve yoğuşma: Kısa süreli, sık durup kalkan çalışmada kompresör yeterince ısınmaz; yoğuşan su yağa karışır ve yağ süt rengine döner.
- Kimyasal buharlar: Emiş havasında solvent veya asit buharı varsa yağ hızla bozulabilir.
- Yanlış ya da karışık yağ: Farklı tür yağların karıştırılması köpürme ve tortu oluşumuna yol açabilir.
| Belirti | Olası neden | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Yağ koyulaşmış, koyu kahverengi | Oksidasyon, yüksek sıcaklık | Yağı değiştirin, soğutucuyu kontrol edin. |
| Süt rengi yağ | Yoğuşma suyu | Çalışma süresini ve tahliyeyi kontrol edin, yağı değiştirin. |
| Köpürme | Karışık yağ, fazla seviye, kirlilik | Seviyeyi kontrol edin; gerekirse sistemi temizleyip yağı yenileyin. |
| Basınçlı havada yağ taşınması | Ayırıcı arızası veya aşınma | Ayırıcıyı ve seviyeyi servise kontrol ettirin. |
| Vernik ve tortu | Yaşlanmış yağ, uzun aralık | Sistem temizliği ve yağ değişimi. |
Yağ analizi ile değişim
Büyük ve sürekli çalışan kompresörlerde yağ, belirli aralıklarla numune alınarak laboratuvarda analiz ettirilebilir. Viskozitedeki değişim, asit sayısı, su miktarı ve metal parçacıkları, yağın ne kadar daha kullanılabileceğini gösterir. Analiz, hem gereksiz erken değişimi hem de geç kalınmış değişimi önler. Analiz sonuçları ile üreticinin verdiği aralık birlikte değerlendirilmelidir.
Günlük ve haftalık kontroller
Değişim aralığı ne olursa olsun, kompresörün düzenli kontrolü yağın ömrünü uzatır. Yağ seviyesi gözetleme camından kompresör çalışırken veya kılavuzdaki koşulda kontrol edilir. Çalışma sıcaklığı ve basınç değerleri kontrol panelinden takip edilir; sıcaklık normalden yükseliyorsa soğutucu kanatçıkları ve fan temizlenmelidir. Emiş filtresi tozlu ortamlarda sık kontrol edilir. Tanklardaki ve kurutuculardaki yoğuşma suyu düzenli tahliye edilir. Bu kontrollerin kaydını tutmak, yağın ne zaman yaşlanmaya başladığını önceden görmeyi kolaylaştırır.
Değişimde dikkat edilecekler
- Kompresörü durdurun, elektriğini kesin ve sistemdeki basıncı tamamen boşaltın.
- Yağı, kompresör ılıkken boşaltın; ılık yağ daha iyi akar ve kiri birlikte taşır.
- Yağ filtresini ve gerekiyorsa ayırıcıyı kılavuzdaki aralıkta yenileyin.
- Yağ türünü değiştiriyorsanız eski yağı mümkün olduğunca tamamen boşaltın; gerekirse üreticinin önerdiği temizleme yöntemini uygulayın.
- Kılavuzdaki seviyeye kadar doldurun, kompresörü çalıştırıp sızıntı ve sıcaklığı kontrol edin.
- Değişim tarihini ve çalışma saatini kayda geçirin.
Atık kompresör yağı ve yoğuşma suyu (kondens) içindeki yağ, çevreye zarar verir; kanalizasyona dökülmemeli, lisanslı atık firmasına teslim edilmelidir. Kompresör yağı seçimiyle ilgili genel bilgiler için kompresör yağı seçimi yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kompresör yağı kaç saatte değişir?
Kompresörün tipine ve yağın türüne göre değişir. Kesin değer üreticinin kılavuzunda çalışma saati ve süre sınırı olarak yazar.
Kompresöre motor yağı konur mu?
Önerilmez. Motor yağları kompresördeki yüksek sıcaklık ve hava teması için tasarlanmamıştır; karbon ve köpük sorunu çıkarabilir. Kompresör yağı kullanın.
Mineral ve sentetik kompresör yağı karıştırılır mı?
Önerilmez. Farklı türler köpürme ve tortuya yol açabilir. Türü değiştirmek gerekiyorsa sistemi boşaltıp kılavuzdaki yönteme göre geçiş yapın.
Yağ seviyesi neden düşer?
Sızıntı, ayırıcı arızası veya basınçlı havayla yağ taşınması seviyeyi düşürür. Sık tamamlama gerekiyorsa servis kontrolü yapılmalıdır.
Yağ ile birlikte filtre de değişmeli mi?
Çoğu üretici yağ filtresinin yağ değişimiyle birlikte yenilenmesini ister. Vidalı kompresörlerde ayırıcının da kendi değişim aralığı vardır.
Demiryağ'da ilgili ürünler
İlgili kategoriler: vidalı kompresör yağları, pistonlu kompresör yağları ve sentetik kompresör yağları. Ürün sayfalarında ISO VG sınıfını kontrol edebilirsiniz:
- Shell Corena S3 R 46
- Shell Corena S4 R 46
- Petrol Ofisi Compressor Oil XT 46
- Mobil Rarus 427
- M Oil Airmol M 46
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
