HTHS Viskozitesi Nedir? Motor Yağında Neden Önemlidir?

Motor yağı etiketlerinde ve teknik veri föylerinde HTHS diye bir değer görürsünüz. Çoğu kullanıcı bu değeri atlar, oysa HTHS yağın motorun en zorlu bölgelerinde nasıl davrandığını gösteren en önemli göstergelerden biridir. Üretici onaylarının ve ACEA sınıflarının birbirinden ayrıldığı noktalardan biri de bu değerdir. Bu yazıda HTHS viskozitesinin ne olduğunu, nasıl ölçüldüğünü, hangi sınıfta hangi değerin istendiğini ve yağ seçimine nasıl yansıdığını anlatıyoruz.

HTHS ne demek?

HTHS, İngilizce High Temperature High Shear ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede yüksek sıcaklık yüksek kayma viskozitesi olarak anılır. Yağın 150 °C sıcaklıkta ve çok yüksek bir kayma hızında (saniyede 1 milyon) ölçülen viskozitesidir. Birimi mPa·s'dir (milipaskal saniye).

Bu koşullar rastgele seçilmemiştir. Krank ve biyel yataklarında, kam milinde ve piston segmanlarında yağ, çok ince bir boşlukta ve çok yüksek hızla sıkıştırılır. Buradaki sıcaklık da yüksektir. HTHS, yağın tam bu koşullarda ne kadar kalın bir koruyucu film oluşturabildiğini gösterir.

Kinematik viskoziteden farkı nedir?

Yağın viskozite sınıfını belirleyen değerlerden biri, 100 °C'de ölçülen kinematik viskozitedir. Bu ölçüm yağın yerçekimiyle, düşük kayma altında akışını gösterir. Ancak motor yağlarındaki viskozite iyileştirici polimerler, yüksek kayma altında geçici olarak incelir. Yani iki yağ 100 °C'de benzer kinematik viskoziteye sahip olsa bile, yataklardaki gerçek kalınlıkları farklı olabilir. HTHS bu farkı ortaya koyar. Viskozite sınıflarının genel anlamı için motor yağı viskozitesi yazımıza bakabilirsiniz.

SAE J300'e göre en düşük HTHS değerleri

Motor yağlarının viskozite sınıflarını tanımlayan SAE J300 standardı, her sıcak viskozite sınıfı için en düşük HTHS değerini de belirler:

Bu değerler alt sınırdır; birçok yağın HTHS değeri bunun üzerindedir. Örneğin bazı 5W-30 yağların HTHS değeri 3,5 mPa·s ve üzerindeyken bazıları 2,9-3,5 aralığındadır.

ACEA sınıfları ve HTHS

ACEA sınıflarını birbirinden ayıran önemli ölçütlerden biri HTHS'tir. Genel olarak:

• Yüksek HTHS (en az 3,5 mPa·s): ACEA A3/B4, C3 ve ağır vasıta E sınıfları. Uzun ömür ve yüksek yük için tercih edilir.
• Düşük HTHS (2,9-3,5 mPa·s): ACEA A5/B5, A7/B7 ve C2. Yakıt tasarrufu hedefler; bu yağları kaldıracak şekilde tasarlanmış motorlar içindir.
• Daha düşük HTHS (2,6 ile 2,9 mPa·s arası): ACEA C5 ve C6. 0W-20 gibi yeni nesil yağlarda görülür.

Üretici onayları da HTHS sınırı içerir. Örneğin uzun ömürlü servis için kullanılan bazı Volkswagen ve Mercedes onayları en az 3,5 mPa·s ister; düşük HTHS'li yakıt tasarruflu onaylar ise yalnızca o yağla tasarlanmış motorlar içindir. ACEA C sınıflarının ayrıntıları için DPF'li araçlar için motor yağı yazımıza bakabilirsiniz.

Düşük HTHS neden tercih ediliyor?

Yağ ne kadar kalınsa, motorun içindeki sürtünme ve pompalama kaybı o kadar artar. Düşük HTHS'li yağlar bu kayıpları azaltarak yakıt tüketimini ve CO2 emisyonunu düşürür. Yeni motorlar dar yatak boşlukları, daha hassas işlenmiş yüzeyler ve özel kaplamalarla bu ince yağ filmine göre tasarlanır. Bu yüzden 0W-20 isteyen modern bir motor için düşük HTHS bir eksiklik değil, tasarımın parçasıdır.

Yanlış HTHS seçmenin riski

Sorun, düşük HTHS'li bir yağın bunu kaldıracak şekilde tasarlanmamış bir motora konmasıyla başlar. Yüksek yük, yüksek sıcaklık veya uzun değişim aralığı isteyen bir motorda yağ filmi gereğinden ince kalırsa yatak ve zincir aşınması hızlanabilir. Tersi de tam doğru değildir: düşük HTHS için tasarlanmış bir motora çok kalın yağ koymak yakıt tüketimini artırır, soğuk çalıştırmada yağın yüzeylere ulaşmasını geciktirebilir ve bazı motorlarda yağ basıncıyla çalışan sistemleri etkileyebilir. Bu yüzden HTHS'i kendiniz seçmeye çalışmak yerine kılavuzdaki viskozite ve onaya uymak en doğrusudur.

Unutulmaması gereken bir nokta da yakıt seyrelmesidir. Kısa mesafe kullanımda ve DPF rejenerasyonlarında yağa karışan yakıt, HTHS değerini düşürür. Bu yüzden değişim aralığına uymak, yağın HTHS değerini kullanım boyunca korumak açısından da önemlidir.

Sık sorulan sorular

HTHS değeri nerede yazar?

Etikette genellikle yazmaz; yağın teknik veri föyünde (TDS) tipik değerler arasında yer alır.

HTHS yüksek olan yağ daha mı iyidir?

Her motor için değil. Yüksek HTHS daha kalın bir yağ filmi demektir, ama düşük HTHS için tasarlanmış motorlarda yakıt tüketimini artırır. Doğru değer motorun istediği sınıftır.

5W-30 yağların HTHS değeri aynı mı?

Hayır. 5W-30 için alt sınır 2,9 mPa·s'dir; ACEA C3 veya A3/B4 sınıfındaki 5W-30'lar en az 3,5, A5/B5 veya C2 sınıfındakiler 2,9-3,5 arasındadır.

HTHS nasıl ölçülür?

Özel viskozimetrelerle, 150 °C'de ve çok yüksek kayma hızında ölçülür. Yaygın yöntemler arasında ASTM D4683 ve CEC L-36 bulunur.

Ağır vasıta yağlarında HTHS neden yüksektir?

Ağır vasıta motorları yüksek yük altında ve uzun süre çalışır. ACEA E sınıfları bu yüzden en az 3,5 mPa·s ister. Ayrıntılar için ağır vasıta motor yağı seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Yağ kullanıldıkça HTHS değeri değişir mi?

Evet. Viskozite iyileştirici polimerler zamanla mekanik olarak parçalanır ve yağ kalıcı olarak incelebilir. Yakıt seyrelmesi de HTHS değerini düşürür. Kurum ve oksidasyon ise yağı kalınlaştırabilir. Bu nedenle yağın ilk günkü değerini koruması için değişim aralığına uymak gerekir.

Yüksek HTHS'li yağ yakıt tüketimini ne kadar artırır?

Fark motora ve kullanım koşullarına göre değişir ve genellikle küçüktür; ancak düşük HTHS için tasarlanmış motorda üreticinin yakıt tüketimi değerleri bu yağla elde edilir. Kılavuzdaki yağdan ayrılmamak hem tüketim hem koruma açısından en doğrusudur.

Demiryağ'da ilgili ürünler

İlgili kategoriler: 0W-20, 5W-30, DPF / düşük kül, 5W-40. Ürün sayfalarında viskozite ve şartname bilgilerini kontrol edebilirsiniz:

• Castrol EDGE 5W-40
• Liqui Moly Top Tec 4100 5W-40
• Castrol MAGNATEC 5W-30 A5
• Shell Helix HX8 ECT C3 5W-30
• Mobil 1 ESP X2 0W-20

Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.