Kamyon, çekici, otobüs ve iş makinelerinin dizel motorları, binek araç motorlarından çok daha uzun süre ve yüksek yükte çalışır. Bu yüzden ağır vasıta motor yağları ayrı standartlarla sınıflandırılır: Avrupa'da ACEA E serisi, Amerika'da API C serisi. Etiketteki bu kodlar, yağın hangi motor ve emisyon sistemi için uygun olduğunu söyler.
ACEA E sınıfları
ACEA'nın 2022 güncellemesiyle ağır vasıta kategorileri E4, E7, E8 ve E11 olarak belirlenmiş; E8, eski E6'nın, E11 ise eski E9'un yerini almıştır. Piyasada etiketlerde hâlâ eski E6 ifadesini de görebilirsiniz.
| Sınıf | Kül (SAPS) seviyesi | Genel kullanım |
|---|---|---|
| E4 | Yüksek SAPS | Euro V ve öncesi, partikül filtresi (DPF) olmayan, EGR veya SCR'li motorlar; uzun değişim aralığı |
| E7 | Yüksek SAPS | Euro V ve öncesi, DPF'siz EGR/SCR'li motorlar; genel ağır hizmet |
| E6 (eski) | Düşük SAPS | DPF'li Euro VI motorlar; E8 ile değiştirildi |
| E8 | Düşük SAPS (kül en çok %1) | DPF'li Euro VI ve öncesi motorlar; çok ağır koşul veya uzatılmış değişim aralığı |
| E11 | Düşük/orta SAPS (kül en çok %1) | DPF'li Euro VI motorlar; E8'e göre biraz daha az zorlu koşullar |
Burada SAPS, yağdaki sülfatlı kül, fosfor ve kükürt miktarını ifade eder. Bu maddeler DPF filtresinde birikerek tıkanmaya yol açabilir. Bu nedenle DPF'li motorlarda düşük SAPS (Low SAPS) yağlar gerekir.
API CI-4, CK-4 ve FA-4
- API CI-4: EGR'li ve DPF'siz motorlar için eski bir sınıftır. DPF'li modern motorlar için uygun değildir.
- API CJ-4: DPF'li motorlara uygun düşük küllü sınıf; CK-4'ten önceki nesildir.
- API CK-4: CJ-4'ün yerini alan, oksidasyon ve havalandırma dayanımı geliştirilmiş sınıftır. Önceki CJ-4, CI-4 gibi sınıflarla geriye dönük uyumlu olacak şekilde tasarlanmıştır.
- API FA-4: Yakıt tasarrufu için düşük HTHS viskozitesi hedefleyen, genellikle SAE xW-30 sınıflarında bulunan yağdır. Geriye uyumlu değildir. Yalnızca üreticisi açıkça FA-4 önermişse kullanılmalıdır; CK-4 isteyen bir motora FA-4 doldurmak risklidir.
DPF ve SCR ne ister?
DPF (dizel partikül filtresi) varsa düşük küllü yağ gerekir: ACEA E6/E8/E11 veya API CJ-4/CK-4 gibi. SCR (AdBlue/üre sistemi) tek başına yağ seçimini kısıtlamaz; ancak çoğu SCR'li Euro VI motor aynı zamanda DPF taşıdığı için düşük SAPS yağ ister. Euro V SCR'li ve DPF'siz motorlarda ise E4/E7 geçerli olabilir.
Düşük SAPS gereken motora yüksek küllü yağ doldurmak, DPF'nin tıkanmasına ve pahalı bir temizlik veya değişime yol açabilir. Yüksek küllü yağ isteyen eski bir motorda düşük küllü yağ kullanmak çoğunlukla sorun çıkarmaz, ancak üretici onayı yine de esas alınmalıdır.
15W-40 mı, 10W-40 mı?
15W-40, uzun yıllardır ağır vasıta dizellerinin yaygın viskozitesidir. Mineral veya yarı sentetik tabanlı olanlar ekonomiktir ve ılıman iklimlerde yeterlidir. 10W-40 ise soğukta daha akıcıdır; soğuk havada ilk çalıştırmada yağlamayı hızlandırır ve genellikle sentetik veya yarı sentetik baz yağ kullanır. Düşük SAPS ve uzun ömürlü formüller sıklıkla 10W-40 olarak sunulur. Seçim, kılavuzdaki viskozite aralığına ve onay listesine göre yapılmalıdır.
Uzun değişim aralığı
Uzatılmış değişim (long drain) ancak şu koşullarda anlamlıdır: yağ ilgili sınıfa (örneğin E4/E6/E8/E11 veya motor üreticisi onayı) sahip olmalı, yakıt kalitesi iyi olmalı, filtreler üretici önerisine uygun olmalı ve araç düzenli çalışmalıdır. Kısa mesafe, sık rölanti, tozlu ortam ve ağır yük aralığı kısaltır. Güvenli yaklaşım, yağ analizi ile gerçek aralığı belirlemektir.
Seçim özeti
- Önce motorun emisyon seviyesine (Euro) ve DPF olup olmadığına bakın.
- Kılavuzdaki ACEA/API sınıfını ve üretici onayını eşleştirin.
- FA-4'ü yalnızca açıkça belirtilmişse kullanın.
- Yağı ve filtreyi birlikte değiştirin.
Eski ve yeni yağ sınıflarını karıştırmak
Bir motorun kılavuzunda "ACEA E7" veya "API CI-4" yazıyorsa, bu motor yüksek küllü yağla tasarlanmıştır. Aynı motora daha yeni ve daha sıkı testlerden geçmiş bir yağ koymak çoğunlukla mümkündür, ancak her zaman üreticinin onay listesine bakmak gerekir. Filoda farklı yaşlarda araç varsa, her araç için ayrı bir tablo tutmak yanlış dolumu önler.
Yağ analizi neden değerlidir?
Ağır vasıtada yağ değişim aralığı büyük maliyet kalemidir. Yağ analizi laboratuvarlarında numunenin viskozitesi, aşınma metalleri (demir, bakır, krom gibi), yakıt ve su karışması, kurum seviyesi ve baz sayısı gibi değerler ölçülür. Bu veriler aralığın güvenle uzatılıp uzatılamayacağını gösterir. Numune, motor sıcakken ve düzenli aralıklarla alınmalıdır; tek bir ölçüm yerine zaman içindeki eğilim izlenmelidir.
Motor üreticisi onayları
ACEA ve API sınıfları genel yeterliliği gösterir; birçok motor üreticisi ise bunlara ek olarak kendi onay listesini yayımlar. Örneğin Mercedes-Benz, MAN, Volvo, Scania, DAF, Renault ve Cummins gibi üreticilerin kendi yağ şartnameleri vardır. Garanti kapsamındaki araçlarda bu onaya sahip yağ kullanmak önemlidir. Etikette hangi onayların yazdığına ve sürümün (yıl, numara) güncel olup olmadığına dikkat edin.
Sık yapılan hatalar
- DPF'li motorda yüksek küllü (E7 gibi) yağ kullanmak.
- "CK-4 geriye dönük uyumlu" bilgisini FA-4 için de geçerli sanmak.
- Yağ ile birlikte filtreyi değiştirmemek; kirli filtre yeni yağı hızla kirletir.
- Yakıt seyrelmesi veya kurum artışı belirtilerini (yağ seviyesinin artması, çok hızlı kararma) göz ardı etmek.
- Viskoziteyi sadece mevsime göre değil, kılavuzdaki sıcaklık-viskozite tablosuna göre seçmemek.
Demiryağ'da ilgili ürünler
Kategoriler: 15W-40 ağır hizmet, 10W-40 Low SAPS ve 10W-40 dizel motor yağları.
- Shell Rimula R4 X 15W-40
- Mobil Delvac MX 15W-40
- Castrol CRB Turbomax 15W-40 CI-4 E7
- Shell Rimula R6 LM 10W-40 Low SAPS
- Castrol Vecton Long Drain 10W-40 E8/E11
- Petrol Ofisi Maximus LA 10W-40 DPF
- Castrol Vecton Long Drain 10W-40 E4/E7
- Opet Fullmaster 15W-40
- Petrol Ofisi Maximus Turbo Diesel Extra 15W-40
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
