Dizel motorlu bir aracın yağını değiştirdikten kısa süre sonra yağ çubuğunda simsiyah bir yağ görmek çoğu kullanıcıyı endişelendirir. Oysa dizel motorlarda yağın hızla kararması büyük ölçüde normaldir ve yağın görevini yaptığını gösterir. Sorun, kurumun miktarı yağın taşıyabileceği sınırı aştığında başlar. Bu yazıda dizel motor yağında kurum ve isin nereden geldiğini, yağın bununla nasıl başa çıktığını ve aşırı kurumun belirtilerini anlatıyoruz.
Kurum nereden gelir?
Dizel yakıt, yanma odasında yüksek basınç altında tutuşur. Yanma hiçbir zaman tam olarak kusursuz olmaz; bir miktar karbon parçacığı, yani kurum oluşur. Bu kurumun büyük bölümü egzozla dışarı atılır veya DPF'de tutulur, bir kısmı ise segmanların arasından karter gazlarıyla (blow-by) birlikte yağa karışır.
Modern dizel motorlarda kurum miktarını artıran bazı etkenler vardır:
- EGR sistemi: Egzoz gazının bir kısmı NOx emisyonunu düşürmek için emme tarafına geri gönderilir. Bu, yanma sıcaklığını düşürür ama kurum oluşumunu artırabilir.
- Gecikmeli enjeksiyon zamanlaması: Emisyon hedefleri için yapılan ayarlar kurum üretimini yükseltebilir.
- Enjektör sorunları: İyi püskürtmeyen veya damlatan enjektörler yanmayı bozar.
- Hava besleme sorunları: Tıkalı hava filtresi, turbo arızası veya emme sızıntısı karışımı zenginleştirir.
- Kısa mesafe ve rölanti: Motor çalışma sıcaklığına ulaşmadan durduğunda yanma kalitesi düşer.
Yağ kurumla nasıl başa çıkar?
Dizel motor yağlarında kurumu kontrol eden ana katkı grubu dispersanlardır. Dispersanlar kurum parçacıklarının etrafını sararak birbirine yapışmalarını ve büyük topaklar oluşturmalarını engeller. Böylece kurum, yağın içinde çok küçük parçacıklar halinde asılı kalır ve yağ değişiminde yağla birlikte motordan atılır.
Yağın hızla kararması bu yüzden kötü bir işaret değildir; kurumun yağ tarafından tutulduğunu gösterir. Asıl tehlikeli olan, kurumun topaklanıp yağ kanallarında, filtrede ve karterde çamur oluşturmasıdır. Yağın kurum taşıma kapasitesi; baz yağın kalitesine, dispersan miktarına ve yağın ne kadar yaşlandığına bağlıdır.
Ağır vasıta yağlarını tanımlayan API CK-4 ve CJ-4 gibi sınıflar ile ACEA E sınıfları, yağın kurum kaynaklı viskozite artışına ve aşınmaya karşı direncini ölçen motor testleri içerir. Binek dizel yağlarında da ACEA B ve C sınıfları kurum kontrolüne ilişkin şartlar barındırır. Bu nedenle dizel motor için kılavuzun istediği sınıfı karşılayan bir yağ kullanmak önemlidir.
Aşırı kurumun zararları
Yağdaki kurum miktarı yağın taşıyabileceği seviyeyi aştığında çeşitli sorunlar ortaya çıkar:
| Etki | Ne olur? | Sonuç |
|---|---|---|
| Viskozite artışı | Kurum topaklandıkça yağ koyulaşır | Soğukta geç dolaşım, pompa ve filtre zorlanması |
| Aşındırıcı etki | Kurum parçacıkları yüzeyleri aşındırır | Kam, itici ve zincir aşınması |
| Çamur oluşumu | Kurum ve oksitlenmiş yağ birleşir | Tıkanan yağ kanalları ve süzgeç |
| Katkıların tükenmesi | Katkılar kurumu tutmak için harcanır | Yağın koruma ömrü kısalır |
| Filtre tıkanması | Büyük topaklar filtrede birikir | Bypass valfi açılır, süzülmemiş yağ dolaşır |
Özellikle zincirli eksantrik sistemine sahip bazı dizel motorlarda, aşırı kurum ve uzun değişim aralıklarının zincir uzamasına katkıda bulunduğu bilinir. Bu nedenle kullanım şartları ağırsa değişim aralığını uzatmamak gerekir.
Kurum yükü motor tipine ve kullanıma göre çok değişir. Uzun yolda sabit devirde giden bir kamyon ile şehir içinde sürekli dur-kalk yapan bir dağıtım aracının yağı aynı kilometrede çok farklı durumda olabilir. Bu yüzden ağır vasıta üreticileri, kullanım profiline göre farklı değişim aralıkları tanımlar ve şehir içi ya da yoğun rölantili çalışmayı genellikle daha kısa aralıkla eşleştirir.
Kurum sorunu nasıl anlaşılır?
Yağın siyah olması tek başına bir ölçüt değildir; neredeyse her dizel motorda yağ birkaç yüz kilometrede kararır. Aşağıdaki belirtiler ise daha dikkatli bakmayı gerektirir:
- Yağın normalden belirgin şekilde koyu kıvamlı, çamurumsu görünmesi.
- Yağ doldurma kapağının altında veya karterde siyah, yapışkan tortu.
- Egzozdan sık sık siyah duman çıkması, DPF uyarısının sık yanması.
- Yağ basınç uyarısı veya hidrolik itecek sesleri.
- Yakıt tüketiminde açıklanamayan artış.
Kesin bilgi için yağ analizi en güvenilir yoldur. Laboratuvarlar yağdaki kurum oranını, viskozite değişimini, aşınma metallerini ve yakıt karışmasını ölçebilir. Analiz, filo araçları ve iş makineleri için özellikle yararlıdır.
Kurumu azaltmak için neler yapılabilir?
- Kılavuzun istediği sınıf ve onaydaki yağı kullanın; ağır şartlarda değişim aralığını kısaltın.
- Hava filtresini bakım planına göre, tozlu kullanımda daha sık değiştirin.
- Enjektör, turbo ve EGR arızalarını geciktirmeden giderin; siyah duman bir uyarıdır.
- Mümkünse aracı düzenli olarak motorun tam ısındığı daha uzun yolculuklarda kullanın; bu, DPF rejenerasyonunun da tamamlanmasına yardım eder.
- Kaliteli yakıt kullanın; gerektiğinde dizel sistem katkıları enjektörlerdeki birikintinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Katkı kullanırken ürün talimatına uyun.
Yağ kalitesi, DPF ve düşük küllü yağ ilişkisi için Low SAPS ve Mid SAPS nedir yazımıza, ağır vasıta yağ sınıfları için ise ağır vasıta motor yağı seçimi yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Dizel motor yağının hemen kararması normal mi?
Evet. Dispersan katkılar kurumu yağın içinde tuttuğu için yağ kısa sürede kararır. Bu, yağın görevini yaptığının işaretidir.
Yağ siyahsa erken değiştirmeli miyim?
Renk tek başına değişim ölçütü değildir. Bakım planındaki aralığa uyun; şüpheniz varsa yağ analizi yaptırın.
Motor içi temizleyici kurumu temizler mi?
Motor içi temizleyiciler biriken tortunun bir kısmını çözmeye yardımcı olabilir. Ürün talimatına göre, değişimden hemen önce kullanılmalıdır; ağır çamur durumunda servis desteği gerekir.
Kurum DPF'yi etkiler mi?
Egzozdaki kurum DPF'de tutulur ve rejenerasyonla yakılır. Kurum üretimi arttıkça rejenerasyon sıklaşır; yarım kalan rejenerasyonlar ise yağda yakıt seyrelmesine yol açabilir.
Benzinli motorlarda da kurum olur mu?
Doğrudan enjeksiyonlu benzinli motorlarda da bir miktar kurum oluşabilir, ancak miktar dizel motorlara göre genellikle daha düşüktür.
Demiryağ'da ilgili ürünler
İlgili kategoriler: 15W-40 ağır hizmet, düşük küllü ağır hizmet, dizel katkıları ve yağ katkıları. Ürün sayfalarında sınıf ve kullanım bilgilerini kontrol edebilirsiniz:
- Mobil Delvac MX 15W-40
- Shell Rimula R4 X 15W-40
- M Oil BOA Ultra Max CK-4 15W-40
- Liqui Moly Super Diesel Katkısı
- Liqui Moly Engine Flush Plus
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
