Yağ değişimi denince akla genellikle yalnızca motor yağı gelir. Oysa yağın motoru koruyabilmesi için temiz kalması gerekir ve bu görevi yağ filtresi üstlenir. Filtre, yağın içindeki aşındırıcı parçacıkları, kurumu ve tortuyu tutarak yatakların, turbonun ve silindirlerin korunmasına yardımcı olur. Bu yazıda yağ filtresinin nasıl çalıştığını, filtre tiplerini, değişim sıklığını ve doğru montaj adımlarını anlatıyoruz.
Yağ filtresi ne işe yarar?
Motor çalışırken yağın içine metal aşınma parçacıkları, yanma kurumu, toz ve oksitlenme ürünleri karışır. Yağ pompası yağı yataklara göndermeden önce filtreden geçirir. Filtre içindeki kâğıt veya sentetik elyaftan yapılmış katlanmış eleman, bu parçacıkların büyük kısmını tutar. Böylece yağ hem daha uzun süre işini yapabilir hem de hassas yüzeyler aşındırıcı maddelerden korunur. Binek araçlardaki filtrelerin büyük çoğunluğu, pompadan gelen yağın tamamını süzen tam akışlı filtrelerdir.
Filtrenin içindeki valfler
- By-pass (atlatma) valfi: Filtre tıkandığında veya soğuk havada yağ çok koyuyken filtre elemanından geçiş zorlaşır. Bu durumda by-pass valfi açılır ve yağın süzülmeden de olsa motora ulaşmasını sağlar. Motor yağsız kalmaz, ancak süzülmemiş yağ dolaşır. Tıkanmış filtreyle uzun süre kullanmanın asıl zararı budur.
- Geri dönüş önleme valfi: Motor durduğunda yağın filtreden kartere boşalmasını engeller. Böylece bir sonraki çalıştırmada yağ basıncı daha hızlı oluşur.
Bu valflerin açılma basıncı ve konumu motora göre farklıdır. Ölçüleri uyan ama valf özellikleri farklı olan bir filtre takmak bu yüzden önerilmez. Bazı motorlarda by-pass valfi filtrenin içinde değil, filtre yuvasındadır.
Filtre tipleri
| Tip | Yapısı | Değişimde dikkat |
|---|---|---|
| Vidalı (spin-on) filtre | Metal gövde ve eleman tek parçadır | Eski conta yuvada kalmamalı; yeni conta yağlanmalı. |
| Kartuş (eko) filtre | Yalnızca eleman değişir, gövde motorda kalır | Kapak O-ringleri de yenilenmeli, kapak doğru torkla sıkılmalı. |
| Ağır hizmet / iş makinesi filtresi | Büyük kapasiteli, bazen çift kademeli | Ekipman üreticisinin değişim saatine uyulmalı. |
Yeni araçların önemli bir kısmında kartuş tipi filtre kullanılır. Bu filtrelerde gövde kalıcıdır ve yalnızca içteki eleman ile contalar değiştirilir.
Yağ filtresi ne zaman değiştirilir?
Genel kabul gören uygulama, yağ filtresinin her yağ değişiminde yenilenmesidir. Eski filtre tuttuğu kirleri içinde barındırır; yeni yağı eski filtreyle çalıştırmak yağın daha çabuk kirlenmesine yol açar. Bazı eski bakım planlarında filtrenin iki değişimde bir yenilenmesine izin verilmiş olsa da bugün üreticilerin büyük çoğunluğu her değişimde filtre değişimini öngörür. Kesin bilgi için aracınızın bakım planına bakın. Yağ değişim aralığı hakkında motor yağı ne zaman değişir yazımızı okuyabilirsiniz.
Doğru montaj adımları
- Motor ılıkken yağı boşaltın ve karter tapasını, varsa yeni contasıyla, üretici torkunda sıkın.
- Eski filtreyi sökün ve eski contanın filtre yuvasında kalmadığından emin olun. Çift conta, montajdan hemen sonra büyük yağ kaçağına yol açabilir.
- Yuva yüzeyini temiz bir bezle silin.
- Yeni filtrenin contasını veya kartuş O-ringlerini birkaç damla temiz motor yağıyla yağlayın.
- Vidalı filtreyi elle, conta yüzeye değdikten sonra filtre üzerinde veya kutusunda yazan miktar kadar sıkın; kartuş kapağını üretici torkunda kapatın.
- Motora kılavuzdaki miktarda ve şartnamede yağ doldurun, motoru kısa süre çalıştırıp filtre ve tapa çevresinde kaçak kontrolü yapın.
- Motoru durdurup birkaç dakika bekleyin ve yağ seviyesini yeniden ölçün; filtrenin dolmasıyla seviye bir miktar düşer.
Seviye ölçümünün ayrıntıları için motor yağı seviyesi nasıl kontrol edilir yazımıza bakabilirsiniz. Değişimden sonra yağ basınç lambası sönmüyorsa motoru hemen durdurun; filtre veya montaj kaynaklı bir sorun olabilir. Bu konuda yağ basınç lambası yandı yazımızı okuyabilirsiniz.
Kaliteli filtre ve atık bertarafı
Filtre, ölçü olarak motora uymanın ötesinde üretici şartlarını karşılamalıdır: eleman kalitesi, by-pass valfinin açılma basıncı, gövde dayanımı ve conta malzemesi önemlidir. Bu yüzden orijinal veya araç üreticisinin şartlarına uygun eşdeğer kalitede filtre tercih edilmelidir. Uzun değişim aralığı öngören yağlar, filtre kalitesine de daha fazla yük bindirir. Filtre seçerken aracın marka, model, motor kodu ve üretim yılına göre katalogdan doğru parça numarasını bulmak, yalnızca dişe ve çapa bakarak seçim yapmaktan çok daha güvenlidir. Aynı model aracın farklı motorları farklı filtre kullanabilir.
Kullanılmış yağ filtresi içinde yağ kalır ve tehlikeli atık sınıfındadır. Filtre ve atık yağ çöpe veya kanalizasyona atılmamalı, yetkili atık toplama noktalarına teslim edilmelidir. Değişim sırasında sıcak yağa dikkat edin ve cilt temasını azaltmak için eldiven kullanın.
Sık sorulan sorular
Yağ filtresi her yağ değişiminde değişmeli mi?
Evet, günümüzde üreticilerin büyük çoğunluğu her yağ değişiminde filtrenin de yenilenmesini öngörür. Eski filtre yeni yağın daha çabuk kirlenmesine neden olur.
Yağ filtresi tıkanırsa ne olur?
By-pass valfi açılır ve yağ süzülmeden motora gider. Motor yağsız kalmaz ama aşındırıcı parçacıklar yataklara ve turboya ulaşabilir.
Yağ filtresi ne kadar sıkılmalı?
Vidalı filtreler genellikle conta yüzeye değdikten sonra elle, filtre üzerinde yazan miktar kadar sıkılır. Kartuş tipi kapaklar ise üretici torkunda sıkılmalıdır. Aşırı sıkmak contaya zarar verebilir.
Yağ değişiminde filtre değiştirilmezse ne olur?
Yeni yağ, eski filtredeki kirle daha çabuk kirlenir ve filtre tıkanmaya yaklaştığı için by-pass valfinin açılma ihtimali artar.
Filtre değişiminden sonra yağ seviyesi neden düşer?
Motor çalıştırıldığında yeni filtre ve yağ kanalları yağla dolar. Bu nedenle değişimden sonra seviye yeniden ölçülmeli ve gerekirse tamamlanmalıdır.
Filtreyi motora takmadan önce yağla doldurmak gerekir mi?
Bazı dikey konumlu vidalı filtrelerde ilk çalıştırmada basıncın daha hızlı oluşması için filtrenin bir miktar yağla doldurulması uygulanır. Yatay veya ters takılan filtrelerde bu yapılmaz; filtre üreticisinin talimatına uyun.
Demiryağ'da ilgili ürünler
İlgili kategoriler: 5W-30, DPF / düşük küllü ve 10W-40 motor yağları. Ürün sayfalarında viskozite ve şartname bilgilerini aracınızın kılavuzuyla karşılaştırabilirsiniz:
- Liqui Moly Top Tec 4200 5W-30
- Motul 8100 X-Clean EFE 5W-30
- Shell Helix HX7 10W-40
- Liqui Moly Engine Flush Plus
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
