Hidrolik tankın kapağını açtığınızda yüzeyde köpük görmek, pompadan gelen hırıltılı bir ses duymak ya da silindirin yük altında süngerimsi hareket etmesi, sistemde hava olduğunun işaretleridir. Hava, hidrolik yağının en sinsi düşmanlarından biridir: hem yağın kendisini hızla eskitir hem de pompa ve valflerde mekanik hasara yol açar. Bu yazıda köpüklenmenin ve yağa hava karışmasının türlerini, nedenlerini, sisteme etkilerini ve adım adım nasıl giderileceğini anlatıyoruz.
Hava yağda üç şekilde bulunur
Her hidrolik yağında bir miktar hava vardır; önemli olan havanın hangi biçimde olduğudur.
- Çözünmüş hava: Yağın içinde moleküler olarak çözünmüş haldedir, görünmez ve normal koşullarda zararsızdır. Mineral yağlar hacimce kayda değer miktarda hava çözebilir. Basınç ani düştüğünde bu hava kabarcık halinde ayrılabilir.
- Sürüklenmiş hava (entrained air): Yağın içinde dağılmış küçük kabarcıklardır. Yağ bulanık, süt rengine yakın görünür. Zararın büyük kısmı bu kabarcıklardan gelir.
- Yüzey köpüğü: Kabarcıkların yüzeye çıkıp patlamadan birikmesiyle oluşur. Tankta görülür; tek başına sürüklenmiş hava kadar tehlikeli olmasa da sistemde bir sorun olduğunu gösterir.
Bulanık yağ her zaman hava demek değildir; su da yağı bulandırır. Basit bir ayrım için numuneyi şeffaf bir kapta bekletin: Hava kabarcıkları birkaç dakika içinde yukarı çıkıp yağ berraklaşır, su ise bulanıklığı korur veya dibe çöker.
Havanın sisteme etkileri
- Kavitasyon ve aşınma: Kabarcıklar pompa çıkışında yüksek basınçla aniden sıkışıp çöker. Bu çökme metal yüzeylerde oyuklar açar; pompa gürültülü çalışır ve ömrü kısalır.
- Mikro dizel etkisi: Hızla sıkışan hava kabarcığının içi çok ısınır ve yağ buharı küçük patlamalarla yanabilir. Bu, yağın kararmasına, vernik ve tortu oluşmasına neden olur.
- Süngerimsi hareket: Hava sıkıştırılabilir, yağ neredeyse sıkıştırılamaz. Hava karışmış yağda silindirler titrer, hassas konumlama bozulur ve tepki gecikir.
- Isınma ve oksidasyon: Hava ile temas yüzeyi arttıkça yağ daha hızlı oksitlenir; çalışma sıcaklığı yükselir ve yağın ömrü kısalır.
- Yağlama zayıflığı: Kabarcıklı yağ, yataklarda ve kayar yüzeylerde sürekli bir yağ filmi oluşturmakta zorlanır.
En sık nedenler
| Neden | Belirti | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Düşük tank seviyesi | Emişte girdap, köpük | Seviyeyi aynı yağla tamamlayın, sızıntıyı bulun. |
| Emiş hattında hava kaçağı | Pompa sesi, sürekli kabarcık | Emiş rakorlarını, kelepçeleri, pompa mil keçesini kontrol edin. |
| Dönüş hattı yağ seviyesinin üstünde | Tankta çalkalanma, köpük | Dönüş borusunu seviyenin altında bitirin, difüzör kullanın. |
| Su karışması | Süt beyazı yağ, kalıcı bulanıklık | Su kaynağını bulun; yağı kurutun veya değiştirin. |
| Kirli veya karışmış yağ | Köpüğün geç sönmesi | Uyumlu tek tip yağ kullanın, gerekirse değiştirin. |
| Tıkalı emiş süzgeci | Kavitasyon sesi, ısınma | Süzgeci temizleyin veya değiştirin. |
Bunların dışında, yağın viskozitesinin ortam için fazla yüksek olması (özellikle soğuk başlatmalarda pompa emişinin zorlanması) ve tank tasarımının yağa havasını atması için yeterli bekleme süresi vermemesi de hava sorununu artırır.
Yağın köpük ve hava ayırma özellikleri
Hidrolik yağlarının köpük önleyici katkıları vardır ve iki ayrı özellik laboratuvarda ölçülür:
- Köpüklenme eğilimi ve kararlılığı (ASTM D892): Yağdan hava geçirilerek oluşan köpüğün hacmi ve belirli bir süre sonra kalan köpük ölçülür. Yüzey köpüğünü anlatır.
- Hava ayırma süresi (ASTM D3427 / ISO 9120): Yağın içine dağılmış havanın ne kadar sürede ayrıldığı ölçülür. Sürüklenmiş havayla ilgili asıl önemli değer budur.
Köpük önleyici katkılar yüzey köpüğünü hızlı söndürür; fakat fazla miktarda katkı, hava ayırma süresini uzatabilir. Bu yüzden dışarıdan rastgele köpük önleyici katkı eklemek önerilmez. Yağ eskidikçe, oksitlendikçe veya başka yağlarla karıştıkça bu özellikler bozulabilir. Uzun süredir çalışan bir sistemde köpük sorunu birden başladıysa, yağ analizi yaptırmak doğru teşhis için iyi bir adımdır.
Yağ değişimi ve yeni montaj sonrası hava
Köpük ve hava şikâyetlerinin önemli bir kısmı yağ değişiminden, pompa veya silindir değişiminden hemen sonra başlar. Boşaltılan hatlar, silindirler ve filtre gövdeleri hava ile dolar; sistem yeniden çalıştırıldığında bu hava yağın içine dağılır. Bu yüzden bakım sonrası makine önce düşük devirde ve yüksüz çalıştırılmalı, silindirler birkaç kez tam strok açılıp kapatılmalı ve tank seviyesi yeniden kontrol edilmelidir. Pistonlu pompalarda pompa gövdesinin ilk çalıştırmadan önce yağla doldurulması üreticiler tarafından sık istenir. Bu adımlar atlanırsa pompa ilk dakikalarda yağsız veya kabarcıklı yağla çalışarak kalıcı hasar görebilir.
Adım adım giderme
- Tank seviyesini kontrol edin; eksikse makinenin kullandığı aynı yağla tamamlayın.
- Pompa çalışırken emiş hattındaki bağlantıların çevresine az miktarda temiz yağ sürün; ses azalıyorsa kaçak o noktadadır.
- Emiş süzgecini ve tank havalandırma filtresini kontrol edin.
- Yağdan numune alıp şeffaf kapta bekletin; hava mı su mu olduğunu ayırın.
- Silindirleri ve hatları kılavuzdaki yönteme göre havalandırın; yeni montajlarda bu adım atlanmamalıdır.
- Sorun sürüyorsa yağın viskozitesini, yaşını ve son eklenen yağın tipini gözden geçirin; gerekirse laboratuvar analizi yaptırın.
Sık sorulan sorular
Hidrolik yağında köpük neden olur?
En sık nedenler düşük tank seviyesi, emiş hattından hava kaçağı, dönüş hattının yağı çalkalaması, su veya başka yağ karışmasıdır.
Köpüren yağ değiştirilmeli mi?
Önce nedeni bulunmalıdır. Neden mekanik bir kaçaksa yağı değiştirmek sorunu çözmez. Yağ suyla, başka yağla karışmış veya eskimişse değişim gerekir.
Hidrolik pompadan gelen hırıltı hava mı demek?
Çoğu zaman hava veya kavitasyon işaretidir. Emiş süzgecinin tıkanması, yağın soğukta fazla koyu olması ve emiş hattı kaçağı en sık nedenlerdir.
Farklı hidrolik yağları karıştırmak köpüğe neden olur mu?
Olabilir. Farklı katkı paketleri birbirini etkileyerek köpük ve hava ayırma özelliklerini bozabilir. Eksik tamamlama her zaman aynı yağla yapılmalıdır.
Hangi viskozitede yağ kullanmalıyım?
Makinenin kılavuzunda belirtilen ISO VG sınıfını kullanın. Sınıfların anlamı için hidrolik yağı seçimi yazımıza bakabilirsiniz.
Demiryağ'da ilgili ürünler
Hidrolik yağlarımızı viskozite sınıfına göre inceleyebilirsiniz. İlgili kategoriler: ISO VG 32 hidrolik yağları, ISO VG 46 hidrolik yağları, ISO VG 68 hidrolik yağları, ISO VG 100 hidrolik yağları.
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
