Tek Dereceli Yağlar: SAE 10W, SAE 30, SAE 40 ve SAE 50 Nerede Kullanılır?

Bugün satılan motor yağlarının büyük çoğunluğu 5W-30, 10W-40, 15W-40 gibi çok dereceli (multigrade) yağlardır. Buna rağmen SAE 10W, SAE 30, SAE 40 ve SAE 50 gibi tek dereceli (monograde) yağlar hâlâ üretilir ve belirli uygulamalarda tercih edilir. Bu yazıda tek dereceli yağların ne olduğunu ve nerede mantıklı olduğunu özetliyoruz.

Tek dereceli ve çok dereceli yağ farkı

SAE J300 standardına göre motor yağı viskozitesi iki şekilde ifade edilir. "SAE 30" gibi tek sayı, yağın yüksek sıcaklık (100 °C) viskozite sınıfını belirtir ve soğuk akışkanlık için ayrı bir "W" değeri taşımaz. "SAE 10W" ise yalnızca düşük sıcaklık sınıfıdır. "15W-40" gibi çok dereceli yağlarda ise viskozite artırıcı polimerler sayesinde yağ hem soğukta akıcı hem sıcakta yeterince kalın kalır.

Eski dizel motorlar

Eski tasarım, düşük devirli, geniş toleranslı dizel motorlar (traktör, iş makinesi, eski kamyon ve jeneratör motorları) çoğu zaman tek dereceli yağ ile tasarlanmıştır. Bu motorların kılavuzunda "SAE 30" veya "SAE 40" ve API CD/CF gibi eski sınıflar yazabilir. Bu durumda tek dereceli yağ, üreticinin istediği yağdır. Ancak modern bir motoru yalnızca "daha kalın olsun" diye tek dereceli yağla beslemek doğru değildir; kılavuzdaki viskozite ve performans sınıfı birlikte sağlanmalıdır.

Bir yağın SAE 40 olması, hangi API/ACEA sınıfını karşıladığı hakkında bilgi vermez; etiketteki performans sınıfına ayrıca bakın.

İş makinesi powershift şanzımanları

Allison otomatik şanzımanlar ve Caterpillar powershift şanzımanları gibi sistemler çoğu durumda tek dereceli şanzıman yağı ister. Bu alanda iki yaygın şartname bilinir:

• Allison C-4: Allison ağır hizmet şanzımanlarında kullanılan şartname.
• Caterpillar TO-4: Caterpillar'ın şanzıman, fren ve nihai tahrik yağı şartnamesi.

Bu şartnamelere uygun yağlar SAE 10W, SAE 30 ve SAE 50 gibi tek dereceli sınıflarda bulunur. Hangi sınıfın kullanılacağı ortam sıcaklığına ve çalışma sıcaklığına göre makine kılavuzunda belirtilir. Genel olarak daha soğuk bölgelerde 10W, orta sıcaklıkta 30, çok sıcak veya ağır yükte 50 tercih edilir. Etikette ilgili şartnamenin yazdığından emin olun; "transmisyon yağı" yazması tek başına yeterli değildir.

Kompresör, jeneratör ve genel amaçlı kullanım

• Piston tipli hava kompresörleri: Birçok üretici SAE 30 veya SAE 40 sınıfında, kompresör için uygun yağ önerir. Üreticinin belirttiği tip esastır.
• Sabit jeneratörler: Sabit ve ılık ortamda çalışan, eski tip dizel jeneratör motorlarında SAE 30 veya SAE 40 yaygındır.
• Genel amaçlı yağlama: Çim biçme makineleri, küçük motorlar ve bazı açık dişli düzenleri tek dereceli yağ kullanabilir.

Hangi yağın hangi ekipmana uyduğu, ekipman kılavuzunda yazar. Kompresör için motor yağı ya da tersi, yalnızca üretici onayı varsa kullanılmalıdır.

Kışın soğuk ilk çalıştırma riski

Tek dereceli yağların en büyük zayıflığı soğuk havadır. SAE 30 veya SAE 40, düşük sıcaklıkta belirgin biçimde kalınlaşır. Bunun sonuçları şunlardır:

• Marş motoru zor çevirir, akü yorulur.
• Yağ pompası yağı geç basar; ilk saniyelerde yağlama yetersiz kalır ve aşınma artar.
• Yağ filtresindeki by-pass supabı açılabilir, filtrelenmemiş yağ dolaşabilir.

Soğuk bölgelerde kılavuzun izin verdiği daha düşük "W" sınıfına veya çok dereceli bir yağa geçmek, motor ön ısıtıcısı kullanmak ya da makineyi kapalı alanda tutmak bu riski azaltır. Mevsime göre yağ değişimi yapan işletmeler yazın SAE 30/40, kışın 10W veya çok dereceli yağ tercih edebilir; yine kılavuza uygun olmak şartıyla.

Değişim aralığı

Tek dereceli yağlarda değişim aralığı performans sınıfına ve motorun yaşına göre değişir. Çalışma saati veya km kadar yağ durumuna bakmak da faydalıdır: yağ çok koyulaştıysa, yakıt kokusu varsa ya da su karışmışsa vaktinden önce değiştirin.

Etiket nasıl okunur?

Tek dereceli bir yağın etiketinde genellikle üç bilgi aranır: SAE sınıfı (ör. 30, 40), API/ACEA performans sınıfı (ör. CF, CD) ve varsa üretici onayı. Örneğin "SAE 30" bir motor yağı olabileceği gibi bir kompresör yağı da olabilir; bu nedenle ürün tanımındaki kullanım alanına bakmak gerekir. Şanzıman yağı olarak satılan SAE 30 ile motor yağı olarak satılan SAE 30 birbirinin yerine konulmaz, çünkü katkı paketleri farklıdır.

SAE sınıfı sayısı ne söyler?

SAE 30, SAE 40 ve SAE 50 sayıları arttıkça yağ 100 °C'de daha kalın olur. Daha kalın yağ yüksek sıcaklıkta daha kalın film sağlar ancak soğukta daha zor akar. Bu yüzden:

• SAE 30: Ilık ve ılıman koşullar, daha dar toleranslı motorlar ve birçok powershift şanzıman için yaygın seçimdir.
• SAE 40: Sıcak iklim ve ağır yük için tercih edilir; soğukta zorlanır.
• SAE 50: Çok sıcak ortam ve ağır yük gerektiren şanzıman ve dişli uygulamalarında karşılaşılır.
• SAE 10W: Düşük sıcaklık sınıfıdır; soğuk ortamda çalışan hidrolik ve şanzıman sistemlerinde kullanılır.

Tek dereceli yağ çok dereceli yağla karıştırılabilir mi?

Teknik olarak bir arada bulunabilirler, ancak yağın özelliklerini öngörülemez hale getirir. Eski bir motora ek yapmak gerekiyorsa mümkünse aynı tür yağı kullanın. Tam yağ değişimine geçerken eski yağı boşaltmak daha doğru yaklaşımdır.

Saklama ve depolama

• Bidonları kapalı, kuru ve doğrudan güneş görmeyen yerde saklayın.
• Açık fıçıları çevre tozundan ve nemden koruyun; su ve toz yağın en büyük düşmanlarıdır.
• Farklı yağları aynı huni ve kaplarla kullanmayın; çapraz kirlenmeyi önlemek için etiketli ve ayrı ekipman tercih edin.
• Uzun süre bekletilen açık ambalajı kullanmadan önce bulanıklık veya tortu açısından kontrol edin.

Ekipman kılavuzunda yazan yağ sınıfı her zaman bu yazıdaki genel bilgilerin önündedir.

Demiryağ'da ilgili ürünler

Kategoriler: SAE 10 yağlar, SAE 30 yağlar ve powershift transmisyon yağları.

• Mobil Delvac 1330 SAE 30
• M-Oil Motor Yağı SAE HD 30
• M-Oil Motor Yağı SAE HD 40
• M-Oil Motor Yağı SAE HD 10W
• M-Oil Moliba SAE 30
• M-Oil Transmisyon SP 10W
• M-Oil Transmisyon SP 30
• M-Oil Transmisyon SP 50

Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.