Kendinden kilitli diferansiyel, kısa adıyla LSD (limited slip differential), bir tekerlek tutunmayı kaybettiğinde gücün tamamen o tekerleğe kaçmasını önler. Sportif otomobillerde, pikaplarda ve arazi araçlarında yaygın olan bu sistemin yağ ihtiyacı açık diferansiyelden farklı olabilir. Kılavuzda 'LS yağı' ya da 'sürtünme düzenleyicili yağ' ibaresi görüyorsanız bu yazı tam size göre. LSD tiplerini, LS katkısının ne işe yaradığını ve yanlış yağın hangi belirtileri verdiğini anlatıyoruz.
Açık diferansiyel ve LSD farkı
Viraj alırken dış tekerlek iç tekerlekten daha uzun yol kat eder. Açık diferansiyel, tekerleklerin farklı hızlarda dönmesine izin vererek bu farkı karşılar. Ancak bunun bir yan etkisi vardır: Tekerleklerden biri buzda, çamurda veya havada kaldığında güç direnci en az olan yöne, yani patinaj yapan tekerleğe gider ve araç ilerleyemez.
LSD, iki tekerlek arasındaki hız farkını belirli bir oranda sınırlar ve gücün bir kısmını tutunan tekerleğe aktarır. Bunu yapma biçimine göre farklı tipleri vardır ve yağ ihtiyacı bu tipe göre değişir.
LSD tipleri ve yağ ihtiyaçları
| LSD tipi | Çalışma prensibi | Yağ ihtiyacı |
|---|---|---|
| Kavramalı (plakalı) LSD | Diferansiyel içindeki sürtünme diskleri tekerlekleri birbirine bağlar | Çoğunlukla LS katkılı (sürtünme düzenleyicili) yağ |
| Dişli tip (Torsen ve benzeri) | Helisel dişlilerin sürtünmesiyle tork dağıtır | Genellikle LS katkısı gerekmez; kılavuza bakın |
| Viskoz kavramalı | Kapalı haznedeki özel sıvı hız farkında koyulaşır | Hazne içi sıvı ayrıdır; diferansiyel yağı kılavuza göre |
| Elektronik kumandalı kavramalı | Kavrama basıncını kontrol ünitesi ayarlar | Üreticiye özel yağ |
| Fren tabanlı elektronik kilit | Patinaj yapan tekerleği ABS freniyle yavaşlatır | Açık diferansiyel yağı; özel katkı gerekmez |
LS katkısı ne işe yarar?
Kavramalı LSD'lerde diskler, tekerlekler arasında hız farkı oluştukça birbirine sürtünür. Viraj alırken bu kayma yumuşak ve sessiz olmalıdır. Sıradan bir hipoid dişli yağı, disklerin bazen tutup bazen kaymasına yol açabilir; bu durum stick-slip olarak adlandırılır ve kendini sesle, titremeyle belli eder.
LS katkısı ya da sürtünme düzenleyici, disklerin kayma ve tutma arasındaki geçişini yumuşatır. Böylece diferansiyel virajda sessiz çalışır, düz yolda ise kilitleme etkisini korur. Bazı dişli yağları bu katkıyı içinde barındırır ve ambalajında genellikle 'LS', 'LSD' ya da 'limited slip' ifadesi yer alır. Bazı üreticiler ise katkıyı ayrı bir şişe halinde sunar ve standart yağa belirli oranda eklenmesini ister.
Bunun tersi de mümkündür: Bazı yarış ve sonradan takma kavramalı LSD'lerin üreticileri, kilitleme etkisini korumak için sürtünme düzenleyici içermeyen yağ önerir. Bu yüzden kural tek ve nettir: Diferansiyel üreticisinin ya da araç kılavuzunun istediği yağ kullanılır.
Yanlış yağın belirtileri
- Dar virajlarda takırtı veya titreme: Özellikle otopark manevraları gibi düşük hızlı, keskin dönüşlerde arkadan gelen tıkırtı, sarsıntı veya 'zıplama' hissi, kavramalı LSD'de sürtünme düzenleyici eksikliğinin klasik belirtisidir.
- Uğultu ve ısınma: Yağın viskozitesi veya EP koruması yetersizse dişlilerde aşınma ve ses artar.
- Kilitleme etkisinin azalması: Fazla kaygan bir yağ, disklerin yeterince tutmamasına ve LSD'nin açık diferansiyel gibi davranmasına neden olabilir.
Takırtı şikâyeti doğru yağ ve gerekiyorsa LS katkısıyla yapılan değişimden sonra çoğu zaman azalır. Sürüyorsa diskler aşınmış olabilir ve muayene gerekir.
LSD yağı seçerken nelere bakılmalı?
- LSD tipini öğrenin: Aracınızdaki sistemin kavramalı mı, dişli tip mi yoksa elektronik mi olduğunu kılavuzdan veya servis bilgisinden öğrenin.
- API sınıfı ve viskozite: Diferansiyeller çoğunlukla API GL-5 ister. Viskozite 75W-90, 80W-90, 85W-90 gibi kılavuzda yazan sınıf olmalıdır. GL sınıfları için API GL-4 ve GL-5 farkı yazımıza bakabilirsiniz.
- LS ibaresi: Kavramalı LSD için kılavuz LS yağı istiyorsa ürün etiketinde bu ifadeyi arayın. Ürün LS içermiyorsa ve üretici ayrı katkı öneriyorsa, katkıyı üreticinin belirttiği oranda ekleyin.
- Üretici onayı: Araç üreticisinin onay kodu yazıyorsa bu kodu taşıyan yağı seçin.
Viskozite sınıflarının ne anlama geldiğini şanzıman yağı viskozitesi: 75W, 80W ve 85W yazımızda açıklıyoruz. Genel diferansiyel yağı seçimi için diferansiyel yağı seçimi sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Değişim aralığı
LSD'li diferansiyellerde yağ, kavrama disklerinin çalışmasına doğrudan katıldığı için açık diferansiyele göre daha hızlı yaşlanabilir. Üreticiler bu tür sistemler için ayrı bir aralık ya da ilk değişimin erken yapılmasını isteyebilir. Pist kullanımı, sürekli sportif sürüş, römork çekme ve arazi kullanımı aralığı kısaltır. Kesin değer için bakım planını esas alın. Değişimde boşaltılan yağda yoğun metal tozu veya disk balatasından gelen koyu tortu görülmesi, diferansiyelin ayrıca kontrol edilmesi gerektiğine işaret eder.
Sık sorulan sorular
Açık diferansiyele LS yağı konursa zarar verir mi?
Kılavuz izin veriyorsa ve yağ gerekli GL sınıfını karşılıyorsa genellikle sorun çıkarmaz. Ancak her zaman kılavuzdaki yağı tercih etmek en doğrusudur.
Aracımda LSD olup olmadığını nasıl anlarım?
Kılavuz, şasi numarasıyla yapılan servis sorgusu veya diferansiyel gövdesindeki etiket en kesin bilgiyi verir. Kesin bilgi yoksa tekerleği tahminle test etmek yerine servise danışın.
LS katkısı ne kadar eklenir?
Oran ürüne ve diferansiyele göre değişir. Katkı üreticisinin ve araç üreticisinin belirttiği miktara uyun; fazla katkı kilitleme etkisini azaltabilir.
Torsen diferansiyele LS yağı gerekir mi?
Dişli tip diferansiyeller kavrama diski içermediği için çoğunlukla gerek duymaz. Yine de üretici özel bir yağ istiyorsa ona uyulmalıdır.
Virajda tıkırtı yapan LSD tehlikeli midir?
Kısa vadede çoğunlukla güvenlik sorunu yaratmaz, ancak disklerin düzensiz çalıştığını ve aşınmanın hızlanabileceğini gösterir. Yağı kontrol ettirip doğru yağla değiştirmek gerekir.
Değişimden sonra LSD'yi alıştırmak gerekir mi?
Bazı üreticiler, kavramalı LSD'de yağ değişiminden sonra yeni yağın disklerin arasına iyice dağılması için düşük hızda birkaç dar daire çizilmesini önerir. Böyle bir talimat varsa servis bilgisine uyun.
Demiryağ'da ilgili ürünler
İlgili kategoriler: Diferansiyel yağları, 80W-90, 75W-90. Ürün sayfalarında viskozite ve şartname bilgilerini kontrol edebilirsiniz:
- Liqui Moly Hypoid GL5 LS 85W-90
- Castrol Transmax Axle EPX 80W-90
- Motul Gear 300 75W-90
- Mobil Mobilube 1 SHC 75W-90
- Motul HD 80W-90
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
