Şanzıman ve diferansiyel yağlarının etiketlerinde 75W-80, 75W-90, 80W-90 ya da 85W-140 gibi ifadeler görürüz. Bu rakamlar motor yağındaki 5W-30 ya da 10W-40'a benzese de aynı ölçeğe ait değildir. Bir dişli yağının '90' olması, motor yağındaki 'SAE 90' gibi bir şey ifade etmez. Bu yazıda dişli yağı viskozite sınıflarının neyi anlattığını, W harfinin ne demek olduğunu ve doğru sınıfın nasıl seçileceğini açıklıyoruz.
Dişli yağı viskozitesi hangi standarda göre belirlenir?
Motor yağlarının viskozite sınıfları SAE J300, şanzıman ve diferansiyel gibi aktarma organı yağlarının sınıfları ise SAE J306 standardıyla tanımlanır. İki standart farklı test yöntemleri ve farklı sayı aralıkları kullanır. Bu yüzden iki ölçekteki sayıları doğrudan karşılaştırmak yanıltıcıdır.
Kabaca bir fikir vermek gerekirse, dişli yağı ölçeğindeki 90, motor yağı ölçeğinde SAE 40 ile SAE 50 arasına denk gelen bir kalınlığı ifade eder. Yani 75W-90 bir şanzıman yağı, rakamlar büyük görünse de motor yağından çok daha kalın değildir.
W harfi ne anlatır?
Motor yağında olduğu gibi W, İngilizce 'winter' yani kış kelimesinden gelir ve yağın soğuktaki davranışını gösterir. J306'da W sınıfı, yağın belirli bir yüksek viskozite değerine ulaştığı en düşük sıcaklıkla tanımlanır. Sayı küçüldükçe yağ daha düşük sıcaklıkta akışkan kalır:
| Kış sınıfı | Belirleyici sıcaklık (yaklaşık) | Pratik anlamı |
|---|---|---|
| 70W | -55 °C | Çok soğuk iklim; nadir kullanılır |
| 75W | -40 °C | Modern binek araç kutularında en yaygın sınıf |
| 80W | -26 °C | Ilıman iklimde diferansiyel ve eski tip kutular |
| 85W | -12 °C | Sıcak iklim, ağır yük; soğukta yavaş akar |
Bu sıcaklıklar standardın sınır değerleridir; yağın o sıcaklıkta 'donduğu' anlamına gelmez. Ancak kış sınıfı yükseldikçe soğuk sabahlarda vitesler daha sert geçer ve yağ dişlilere daha geç ulaşır.
İkinci sayı: Sıcaktaki kalınlık
Tireden sonraki sayı, yağın 100 °C'deki kinematik viskozitesini gösterir. J306'ya göre başlıca sıcak sınıflar şöyledir:
- 80: 100 °C'de 7,0 ile 11,0 mm²/s arası. 75W-80 yağlar bu gruptadır ve modern manuel şanzımanlarda yaygındır.
- 85: 11,0 ile 13,5 mm²/s arası. 75W-85 gibi sınıflarda görülür.
- 90: 13,5 ile 18,5 mm²/s arası. Diferansiyellerde ve birçok şanzımanda en sık görülen sınıftır.
- 110: 18,5 ile 24,0 mm²/s arası.
- 140: 24,0 ile 32,5 mm²/s arası. Ağır yüklü akslarda ve sıcak iklimde tercih edilir.
Sayı büyüdükçe sıcak çalışmada yağ filmi kalınlaşır ve ağır yük altındaki dişliler daha iyi korunur. Buna karşılık iç sürtünme ve yakıt tüketimi bir miktar artar, soğuk çalıştırmada geçişler ağırlaşır.
Sık görülen sınıflar ve kullanım alanları
| Sınıf | Tipik kullanım | Not |
|---|---|---|
| 75W, 75W-80 | Modern binek araç manuel şanzımanları | Kolay vites geçişi, düşük sürtünme |
| 75W-90 | Manuel şanzıman, diferansiyel, transfer kutusu | Geniş sıcaklık aralığı; çoğu sentetik |
| 80W-90 | Arka diferansiyel, hafif ticari ve kamyon aksları | Ilıman iklimde yaygın standart |
| 85W-90 | Diferansiyel, sıcak iklim | Soğukta 80W-90'dan yavaş akar |
| 85W-140 | Ağır vasıta aksları, ağır yük, sıcak iklim | Kalın film; kışın dikkat |
Viskozite tek başına yeterli değildir
Aynı viskozitedeki iki yağ, farklı performans seviyelerinde olabilir. Dişli yağı seçiminde viskozite kadar API GL sınıfı da önemlidir: GL-4 genellikle senkromeçli manuel şanzımanlar, GL-5 ise hipoid diferansiyeller içindir. Örneğin GL-4 isteyen bir şanzımana viskozitesi aynı diye GL-5 bir diferansiyel yağı koymak, kılavuz izin vermiyorsa sorun yaratabilir. Bu farkı API GL-4 ve GL-5 farkı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Bazı diferansiyellerde ise LS katkısı gibi ek bir gereklilik vardır; bunun için limited slip diferansiyel yağı yazımıza bakabilirsiniz. Kılavuzda üretici onayı varsa, viskozite ve GL sınıfı uygun olsa bile onaylı yağ öncelikli olmalıdır.
Kılavuzdakinden farklı sınıf kullanılabilir mi?
Bazı kılavuzlar sıcaklık aralığına göre birden fazla sınıfa izin verir; örneğin soğuk iklim için 75W-90, sıcak iklim için 80W-90 ya da 85W-140 yazabilir. Bu durumda bölgenizin iklimine ve aracın yüküne göre seçim yapılabilir. Kılavuzda tek bir sınıf yazıyorsa ondan ayrılmamak gerekir. Daha kalın yağ, 'daha iyi korur' düşüncesiyle seçildiğinde senkromeçlerin geç tutmasına, soğukta zor vites geçişine ve yağın dar kanallara geç ulaşmasına yol açabilir. Daha ince yağ ise ağır yükte dişli yüzeylerini yeterince korumayabilir. Özetle, viskozite seçimi kılavuzdaki sınıf ve sıcaklık tablosuyla başlar; iklim ve yük ancak kılavuzun tanıdığı seçenekler arasında karar vermeye yardım eder.
Sık sorulan sorular
75W-90 ile 80W-90 arasındaki fark nedir?
Sıcaktaki kalınlıkları aynı sınıftadır. Fark soğuk davranışındadır: 75W-90 daha düşük sıcaklıkta akışkan kalır ve soğuk çalıştırmada daha hızlı yağlar.
Şanzıman yağı 90 ise motor yağı SAE 90 mı demektir?
Hayır. İki ölçek farklıdır. Dişli yağındaki 90, motor yağı ölçeğinde kabaca SAE 40-50 aralığına denk gelen bir kalınlıktır.
75W-80 yerine 75W-90 kullanılabilir mi?
Ancak kılavuz izin veriyorsa. 75W-90 sıcakta daha kalındır; bazı kutularda vites hissini değiştirebilir ve senkromeç çalışmasını etkileyebilir.
85W-140 kışın sorun çıkarır mı?
Ilıman iklimde genellikle sorun olmaz. Çok soğuk bölgelerde yağ geç akar; üreticiler bu şartlarda çoğu zaman daha düşük kış sınıfı önerir.
Sentetik dişli yağı daha mı incedir?
Aynı sınıftaki sentetik ve mineral yağın sıcak viskozitesi aynı aralıktadır. Sentetik yağlar genellikle daha düşük W sınıflarını ve daha geniş sıcaklık aralığını karşılamayı kolaylaştırır.
Etikette yalnızca 'SAE 90' yazıyorsa ne anlamalıyım?
Tek dereceli bir dişli yağıdır; sıcaktaki kalınlığı 90 sınıfındadır, ancak soğuk davranışı için bir W sınıfı tanımlanmamıştır. Bu tür yağlar genellikle eski tip kutularda, iş makinelerinde ve kılavuzda tek dereceli yağ istenen uygulamalarda kullanılır. Kılavuz çok dereceli yağ istiyorsa tek dereceli yağ yerine konmamalıdır.
Demiryağ'da ilgili ürünler
İlgili kategoriler: 75W-80, 75W-90, 80W-90, 85W-140. Ürün sayfalarında viskozite ve şartname bilgilerini kontrol edebilirsiniz:
- M Oil Transmol FS 75W-80 E
- Castrol Transmax Universal 75W-90
- Motul HD 80W-90
- Petrol Ofisi Maxigear EP-X 85W-140
- M Oil Transmol EP 140
Kesin seçim için araç/ekipman kılavuzunu esas alın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; üretici şartnamesi her zaman önceliklidir.
